ابى عقيل نعمانى است . كه كتاب التمسّك بحبل آل الرّسول را در فقه نوشت . پس از او محمد بن احمد بن داود بن على بن الحسن متوفى 368 ه ق كتاب مسائل الحديثين المختلفين را نوشته است . سپس ابو على محمد بن احمد بن جنيد اسكافى متوفى 381 ه ق كتاب‌هاى كشف التمويه و الالباس على اعمار الشيعة فى امر القياس و اظهار ما ستره اهل العباد من الرواية عن ائمه العترة فى امر الاجتهاد را به رشتهء تحرير درآورد . پس از او شيخ مفيد ( ابو عبد الله محمد بن محمد بن النعمان ، متوفى 413 ه ق ) كتاب اصول الفقه ، سپس شاگرد ايشان « على بن الحسين بن موسى بن محمد بن ابراهيم بن امام موسى الكاظم معروف به سيّد مرتضى ، متوفى 436 ه ق كتاب الذريعة الى اصول الشريعة ، و پس از سيّد مرتضى شاگرد او ابو جعفر محمد بن الحسن بن على الطوسى معروف به شيخ طوسى ، متوفى 460 ه ق كتاب عدة الاصول را تقديم عالم تشيّع نمودند . بعد از شيخ طوسى حدود يك قرن سير اجتهاد متوقف ماند و در واقع همگى مقلّد آن مرحوم بودند . « 1 » تا هنگامى كه نوهء شيخ طوسى محمد بن ادريس متوفى 598 ه ق كتاب سرائر را تحرير نمود . پس از ابن ادريس خيزش ديگرى آغاز گرديد ، تا اينكه نوبت به محقّق حلّى متوفى 676 ه ق رسيد . او كتاب‌هاى نهج الاصول الى معرفة الاصول و المعارج را نوشته است . سپس خواهرزادهء محقّق ابو منصور جمال الدين حسن بن يوسف بن على بن مطهّر معروف به علّامه ، متوفى 726 ه ق كتاب‌هاى متعددى از جمله مبادى الوصول الى علم الاصول را نوشته است . تا قرن دهم همهء علما تحت تأثير افكار بلند علّامه بودند ، تا وقتى كه ابو منصور جمال الدين حسن بن زين الدين متوفى 1011 ه ق كتاب معالم الدّين فى الاصول را به رشته تحرير درآورد . دكتر شهابى مىنويسد : پس از نوشتن معالم سه دوره بر اصول گذشت : 1 . دوران توقف ؛ 2 . دوران گسترش ؛ 3 . دوران تلخيص . 1 . دوران توقف : در قرن 11 و 12 اكثر مباحث اصولى در اطراف كتاب معالم بوده و تأليفات عمده‌اى به وجود نيامده است و شايد علّت آن نفوذ اخبارىها بوده است كه اجازهء رشد به اصوليين نمىدادند ( در مورد اخبارىگرى و علّت پيدايش چنين تفكرى در ادامهء همين گفتار مطالبى را خواهيم آورد . ) 2 . دوران گسترش : از قرن 13 با ظهور آقا محمد باقر بن محمد اكمل معروف به وحيد بهبهانى اصول و اصوليين جان تازه‌اى گرفتند و بساط اخبارىها در هم فروريخت . در اين دوران كتاب‌هاى اصولى همانند قوانين الاصول از ميرزا ابو القاسم گيلانى معروف به ميرزاى قمى متوفى 1231 ه ق ، و فوائد الاصول از شيخ مرتضى بن محمد امين معروف به شيخ مرتضى انصارى متوفى 1281 ه ق ، به تفصيل اصول فقه را اصلاح كردند . 3 . دوران تلخيص : از ابتدا قرن 14 انديشمندان اصولى سعى كردند از حواشى و زوائد علم اصول

--> ( 1 ) . فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 10 .